biryay yayınevi 10.sınıf türk edebiyatı sayfa 159-163

merve tarafından yazıldı. Aktif . Yayınlanma 10.sınıf Türk Edebiyatı Biryay Yayınları Cevapları

10. Sınıf Türk Edebiyatı Biryay Cevapları Sayfa 159

a. Âşık Veysel hakkında edindiğiniz bilgileri arkadaşlarınızla paylaşınız.

b. Bilgi birikiminiz ve kitabınızdaki koşmadan yararlanarak şairin fikrî ve edebî yönüyle ilgili düşüncelerinizi aşağıya yazınız.

c. Şairin fikrî ve edebî yönüyle kişisel özelliklerinin kitabınızdaki şiire nasıl yansıdığını açıklayınız.

2. metin

2. metin

Şu karşıdan gelen dilber,

 Gelir amma neden sonra.

 Bir selama kail oldum,                 "ir amma neden sonra" redif , kafiye yok

Verir amma neden sonra.

Gördüm yârimin yüzünü, 

Öptüm dostumun gözünü, 

Aradım buldum izini,                  "üzünü" redif ;  "z" yarım uyak

Buldum amma neden sonra.

Bahçede açılan güller, 

Dalımda öten bülbüller, 

Bizi zemmeyleyen diller,      "ler" redif ; "l" yarım uyak

Çürür amma neden sonra.

Kolumdan uçurdum bazı, 

Yeter ettin bana nazı,          "ı" redif,   "az" tam uyak

Âşık Ömer'in niyazı, 

Geçer amma neden sonra.

Âşık Ömer Halk Şiirinden Seçmeler

1. Okuduğunuz semainin ahenk ögelerini defterinize yazınız. Tespitlerinizi arkadaşlarınızla paylaşınız.

Yukarıda kafiye ve redifleri gösterildi.

ÖLÇÜ: 8'Lİ HECE ÖLÇÜSÜ

a. Okuduğunuz şiirin birimlerinin adını söyleyiniz.

DÖRTLÜK

b. Şiirin ve birimlerin temasını aşağıdaki şemaya yazınız.

Birimlerin teması

1.sitem

2. sitem

3.sitem

4 .sitem

Şiirin teması : sitem 

• Şiirin yapı yönünden özelliklerini sıralayınız.

Şiir ses ve anlam kaynaşmasından oluşmuş dört dörtlükten meydana gelmiştir.

• Tabloya yazdığınız tespitler ve şiirin uyak düzenini de göz önünde bulundurarak semainin birimlerinin nasıl birleştiğini belirtiniz

Bu birimler tema etrafında bir araya getirilmiştir.

10. Sınıf Türk Edebiyatı Biryay Cevapları Sayfa 160

2. a. Okuduğunuz şiirdeki söz sanatlarını bulunuz.

Çok fazla sanatlı bir şiir olmamakla birlikte...

2.dörtlükte "gül-bülbül" sözcükleriyle  tenasüp

"Bizi zemmeyleyen dilber" dizesinde "dil" sözcüğünde mecaz-ı mürsel sanatı vardır.

b.Belirlediğiniz söz sanatlarının özelliklerini açıklayınız.

c. Söz sanatlarının şiirde nasıl bir işlevi olduğunu belirtiniz.

Edebi sanatların ve imgelerin şiirdeki işlevi şiirin çok anlamlı olması sağlamak ve şiire estetik bir değer kazandırmaktır.3. a. Şiirin ilk dörtlüğünde geçen "Gelir amma neden sonra" halk söyleyişinin anlamını açıklayınız. Şiirden halk söyleyişlerine başka örnekler bulunuz.

"Gelir amma neden sonra" ozanın usandığını ve sevgiliye sitemini belirtmek için söylediği sözdür.

"Bizi zemmeyleyen diller" , "Yeter ettin bana nazı" diğer halk söyleyişleridir.

b.Şiirden, anlamını bilmediğiniz kelimeleri söyleyiniz.

c. İnceleme sonucundan hareketle şiir diliyle konuşma dilini karşılaştırınız. Benzerlik ve farklılıkları defterinize sıralayınız.

 Ozanın dili saf, sade, akıcı ve anlaşılır konuşma diline yakın bir Anadolu Türkçesidir.

4. a. Şiirde geçen "Yeter ettin bana nazı" dizesinde sevgilinin nazından usanan şair, bunu soyut

bir söyleyişle dile getirmektedir. Siz de soyut söyleyişlere şiirden başka örnekler veriniz.

b.Halk beğenisini ve zevkini yansıtan özelliklere okuduğunuz şiirden örnekler veriniz.

Halk şiiri halk için yapıldığı için halk şiirleri genellikler alıcıları tarafından beğenilen bir şiir türüdür.Sade ve yalın bir dilin kullanılması halkın beğenisini ve zevkini yansıtan özelliklerindendir.

c.Âşık Ömer'in halkın beğenisini de dikkate alarak soyut olanlarla kendi kişisel düşüncesini

nasıl dile getirdiğini açıklayınız. Bunun şiire katkısını belirtiniz.

Bu şiir halk için yazıldığı için bireyselliği de halkın bireyselliğidir. İşlenilen konular genel olarak somut konulardır. Çünkü soyut konuların anlaşılması güçtür. Halk şiiri güç konuların işlendiği yerler değildir.

ç. Şiirin dili ve kullanılan imgelerin, eserin ait olduğu gelenekle olan ilişkisini açıklayınız.

Aşık tarzı halk şiir geleneğine bağlıdır.

5. Şiirin size hissettirdiklerini söyleyiniz.

........

6. Sınıfta belirleyeceğiniz iki arkadaşınızdan şiiri bir kez sessiz okumalarını isteyiniz. Metni ikinci kez okurken neler hissettiklerini öğreniniz. Bu kişilerin farklı duyguları hissetmelerinin nedenini açıklayınız.

.............

a. Âşık Ömer hakkında edindiğiniz bilgileri arkadaşlarınızla paylaşınız.

b. Bilgi birikiminiz ve kitabınızdaki semaiden yararlanarak Âşık Ömer'in fikrî ve edebî yönüyle ilgili çıkarımlarınızı şemaya yazınız.

c. Şairin sanat anlayışı ve kişisel özelliklerinin şiire nasıl yansıdığını açıklayınız.

Eserle şair arasında her zaman yakın bir ilişki vardır. Eser sahibini yansıtır. Bu eserde şairinin kültürünü, inançlarını, aşklarını, ayrılıklarını ve ideallerini bulmak mümkündür

a. Sınıfta kura ile belirleyeceğiniz bir arkadaşınızdan "koşma, semai, varsağı, destan, güzelleme, koçaklama, taşlama ve ağıt" hakkında edindiği bilgileri aktarmasını isteyiniz.

Âşık Tarzı Halk Şiirinde Kullanılan Nazım Biçimleri

1-KOŞMA

· Türk halk şiirin en yaygın türüdür.

· Sazla söylenir ve dörtlüklerle yazılır.

· Dörtlük sayısı genellikle 3–5 arasındadır.

· Hece ölçüsünün 6+5 veya 4+4+3 duraklı 11’li kalıbıyla yazılır.

· Şair koşmanın son bendinde ismini ya da mahlâsını söyler.

· Koşmalarla daha çok sevgi ve doğa şiirleri yazılmaktadır. Bu şiirlerde çıplak doğa güzellikleri karşısındaki duygulanmalarla birlikte daha çok aşk duyguları dile getirilir.

· Koşmalar dile getirilen duygular ve söylenişlerine göre koçaklama, güzelleme,taşlama, ağıt gibi isimler alır.

Konuları Bakımından Koşma Çeşitleri:

a) Güzelleme

· Türk halk şiirinde koşmanın güzeli öven türüne verilen ad olup; bir kimseyi, bir güzeli, bir atı, bir yeri, herhangi bir tabiat parçasını övmek maksadıyla söylenen şiirlere denir.

· Kısacası sevda ve güzellikler üzerine yazılan şiirlerdir. Âşık sevdalı kişidir.

· Halk Şairi, Saz Şairi gibi adların yanında bir adının da Âşık olması bundandır. O, bir güzele tutkundur, ya da gelenek onu ille de bir güzele tutkun görmek istemekte, buna göre değer biçmektedir.

· Çoğu âşıklar saz çalıp şiir söylemeye bile bir güzelin sevdasına düştükten, rüyada onun elinden "Aşk badesi" içtikten sonra başlar.

· Bu çok defa yaşayan bir güzel olmayıp bir güzellik ideali ya da hayal edilen güzeldir.

b) Koçaklama

· Türk halk şiirinde koşmanın kahramanlık, yiğitlik ve savaş konusunda söylenilen türüne verilen addır. Koçaklamalarda yiğitlik övülür, savaşlarda gösterilen kahramanlıklar dile getirilir.

· Genellikle hece ölçüsünün 6+5=11 ya da 4+4+3=11'li kalıbı ile söylenir.

· Koçaklama koşmanın bir türü olduğundan bu türün bütün özelliklerin taşır.

· Türk halkının çok değer verdiği kahramanlık, mertlik ve cesaret konusunu işleyen koçaklama türünün en iyi örneklerini Dadaloğlu, Kayıkçı Kul Mustafa ve Köroğlu gibi siyasî çatışmalara katılmış âşıklar vermiştir.

c) Taşlama

· Taşlama Halk şiirinde beğenilmeyen ya da istenmeyen herhangi bir kimsenin kusurlarını, gülünç taraflarını ya da toplumun aksak yönlerini alaylı bir biçimde ortaya koyan koşmalardır.

· Âşıklık geleneklerinin kuvvetli olduğu dönemlerde taşlamalar toplumda düzeltici bir görev de görmüşlerdir.

· Toplumda düzeni bozan bazı kişiler âşığın diline düşme korkusu ile kendilerine çeki düzen vermişlerdir.

d) Ağıt

· Toplumda yaygın olarak bilinen ağıtlar, önemli bir yeri ve çeşitli özellikleri bulunan, çevresindekilerden farklı bir kişiliğe sahip olan ya da ölüm olayı farklı olan kimselerin ölümü ile duyulan acıyı dile getiren şiirlerdir.

· Ölü çıkan evlerde, matem toplantılarında okunan ağıtlar ölenin anılarını yaşatacak nitelikte değişik bir ezgi ile söylenir.

· Ağıtlar bir bakıma ölen için söylenmiş methiyeler demektir.

· Ağıtlarda ölenin ailede ve toplumda bıraktığı boşluk, birlikte geçen günlerin anıları, dostluk, iyilik, cesaret, merhamet vb. temler ifade edilir.

· Halk arasında ağıt söyleyene ağıtçı, ağıt söyleme işine de ağıt yakma denir.

2-SEMAÎ

· Halk şiirinde hecenin sekizli ölçüsü ile koşma biçiminde düzenlenen ve özel bir ezgi ile söylenen şiirlerdir.

· Genellikle en az üç, en fazla beş dörtlükten oluşurlar.

· Çoğunlukla doğa, güzellik, ayrılık, kavuşma gibi duygusal ve lirik temaları işlerler.

· Semaînin hece ölçüsünün yanında aruz ölçüsü kullanılarak yazılanları da vardır.

3-VARSAĞI

· Özel bir ezgiyle söylenen koşmaya denir.

· Önce Güney Anadolu’da yaşayan Varsak Türkleri tarafından söylendiği için bu adla anılır.

· Semaîye benzer.

· Hece ölçüsünün en çok sekizli kalıbıyla yazılır.

· 4+4 duraklı veya duraksız olur.

· Kafiye şeması şöyledir: xaxa bbba ccca.

· Semaîden ezgi yönüyle ayrılır.

· Varsağı yiğitçe bir havayla okunur.

· Çokluk içinde "bre", "hey", "hey gidi", gibi ünlemler yer alır. Bu ünlemlerin bulunmadığı varsağılar ezgisiyle fark edilir.

· Halk edebiyatında en çok varsağı söyleyen âşık, Karacaoğlan'dır.

4-DESTAN

· Âşıklık geleneğinin önemli bir türü olan destan, birkaç örnek hariç tutulursa genellikle koşmaya benzer ve iki ya da üç dizelik bazıları dışında dörder dizelik bendlerden oluşur.

· Biçimleri bakımından belli bir düzenlilik gösteren destanların uyak örgüleri koşma uyak düzenine benzer ve iki ya da üç dizelik bazıları dışında dörder dizelik bendlerden oluşur.

· Uyak düzeninin abab - cccb - dddb - eeeb biçimi en yaygın olanıdır.

· Her dörtlüğün son dizesi olan bağlama mısraı dediğimiz dize destanlarda çok önemlidir.

· Bu dize kendinden önceki üç dize ile hem biçim hem de anlam bakımından büyük bir bağlılık göstererek kimi zaman da aynen tekrar edilerek önceki dizelerin anlamım güçlendirir.

· Destanlarda dörtlük sayısında belli bir ölçü yoktur; konusuna ve âşığın yaratma gücüne göre dört dörtlükten 121 dörtlüğe kadar uzayan destanlar bulunmaktadır.

· Bu sayı kesinlik anlamına gelmemektedir, destan istenilen ölçüde uzatılabilir.b. Edindiğiniz bilgi birikiminden yararlanarak aşağıdaki halk şiiri örneklerini mısra örgüsü, kafiye

düzeni (şeması) ve temasına göre gruplandırınız. Tespitlerinizi şiirlerden sonra verilen şemaya yazınız.

VARSAĞI

Yürû bre Bulgar Dağı 

Hemen dağlar sende m'olur

 Yaylalı sümbüülü yurtlar

 Büyük evler sende m'olur

Karacaoğlan

10. Sınıf Türk Edebiyatı Biryay Cevapları Sayfa 161

ANLAMA-YORUMLAMA:

8.ETKİNLİK:

a. Halk şairleri ve kalem şairleri hakkındaki bilgilerinizi arkadaşlarınızla paylaşınız.

Kalem şairleri :Belli bir eğitim görmüş ve hem aruz hem  de heceyle şiir yazabilen halk şairleridir.Onların diğer halk şairlerinden ayrılan yönü divan edebiyatı mazmunlarından yararlanmaları ve belli bir eğitim görmüş olmalarıdır.ayrıca bu şairlerin eserlerindeki dil ve üslup diğer halk şairlerinden farklıdır.Kalem şairlerinin en ünlüleri Áşık Ömer, Gevheri, Dertli, Erzurumlu Emrah, Bayburtlu Zihni.

Halk şairi ise sistemli bir eğitime tabii olmamış usta-çırak ilişkisi ile yetişen şairlerdir.Halk şairlerinin şiirleri halk şiirinin bütün özelliklerini tam anlamıyla yansıtır. Şiirlerini irticali  olarak saz eşliğinde sözlü olarak söylerler. Karacaoğlan, Aşık Veysel vb.

b. Bilgi birikiminizden hareketle halk şairlerini ve kalem şairlerini, okuyucu ve dinleyiciyle iletişim

kurma tarzları yönünden karşılaştırınız. Farklılıkları sıralayınız.

1. Kitabınızdaki örnek metinlerden hareketle âşık tarzı halk şiirinin oluşmasını sağlayan zihniyet hakkında bilgi veriniz.

2. Halk şairlerinin, kendi eserleri yanında başkalarının eserlerini de nakletmesinin nedeni ne olabilir? Düşüncelerinizi belirtiniz.

Âşıklar halkın ortak duygu ve düşüncelerini özellikle sosyal ve tarihî

konulu şiirleriyle dile getirerek geniş kitlelere yayarak bunların yüzyıllar boyunca kuşaktan kuşağa aktarılmasını sağlarlar.

Âşıklar kendilerinden önce yaşamış aşıklarını eserlerini naklederek kültür taşıyıcılığı işlevini görürler, böylece sözlü geleneği devam ettirirler.

10. Sınıf Türk Edebiyatı Biryay Cevapları Sayfa 162

3. Halk şairlerini ve destan dönemindeki ozanları, görevleri yönünden karşılaştırınız. Benzer ve farklı yönleri sıralayınız.

BENZERLİKLERİ:

Şiirini, aşk, doğa, kahramanlık gibi konularda, sazıyla birlikte söyleyen şairlere İslâm’dan önce "ozan", "baksı", "kam" "şaman" denilirken, İslâm’ın kabulünden sonra "aşık" ya da "saz şairi" denmiştir.

Her iki dönemdeki ozanlar şiirlerini çalgı eşliğinde söylemişlerdir.

Her iki dönemdeki ozanların da toplum üzerinde etkileri vardır.

Her iki dönemde de ozanlar halk kültür ürünlerini müzik melodileri yardımıyla okunmasını ve dilden dile dolaşarak akılda kalmasını sağlamışlardır.

FARKLILIKLARI:

Destan dönemindeki kopuz yerini "saz"a bırakmıştır.

Destan dönemindeki ozanların saz / kopuz / davul çalma gibi yeteneklerin yanı sıra, büyücülük, hekimlik vb. çeşitli görevleri de üzerlerinde toplamışlardır.Halk ozanlarının böyle işlevleri yoktur.

a.  Günümüz şairlerine ait beğendiğiniz bir şiiri okuyunuz.

b.  Aşağıdaki şiirleri okuyunuz.

İnme turnam inme sen bu bınara Avcı tuzak kurmuş var yolun ara Cümlemizin işin Mevla'm onara

Katar katar olmuş gelir turnalar Eğrim eğrim ne hoş gelir turnalar Anonim

Güzel senden ayr Hayli zaman oldu gel gel Bak gözümden akan yaşım Ab-ı revan oldu gel gel

Âşık

Gönlüm açiiır zülf-i perîşânını görgeç Nutkum dutulur gonce-i handânını görgeç

Fuzulî

c.  Okuduğunuz şiirleri "tema, dil ve anlatım, söyleyiş, ölçü, nazım birimi" yönünden karşılaştırınız. Benzer ve farklı yönleri ile ilgili tespitlerinizi tabloya sıralayınız

ç. Okuduğunuz örnek şiirlerden yararlanarak halk şiirinin temelinde bulunan anlayışı belirtiniz.

Halk kültürü,beğenisi ve zevkini yansıtan anlayış...

4. Âşık Veysel ve Âşık Ömer'in, şiirlerinde dile getirdiği duyguların, günümüz şiirleri ve şarkı sözlerinde nasıl dile getirildiğini tartışınız. Sonucu belirtiniz.

Âşık Veysel ve Âşık Ömer'in, şiirlerinde dile getirdiği duyguların, günümüz şiirleri ve şarkı sözlerinde nasıl dile getirildiğini tartışınız. Sonucu belirtiniz.

10. Sınıf Türk Edebiyatı Biryay Cevapları Sayfa 163

Değerlendirme

1.   Aşağıdaki cümlelerde boş bırakılan yerlere uygun sözcükleri yazınız.

• GÜZELLEME aşk ve doğa güzelliğini konu alan bir koşma çeşididir.

• Koşmalar 11'Lİ hece ölçüsüyle söylenir.

• AĞITIN divan şiirindeki karşılığı "mersiye" dir.

2.   Aşağıdakilerden hangisi anonim halk edebiyatı ürünlerinden biri değildir?

A. Mâni           B. Koşma           C. Ninni                D. Ağıt                E. Türkü

(ÖYS-1988)

3.   Aşağıdakilerden hangisi semainin özelliklerinden biridir?

A.Özgün bir ezgisinin olmaması

B.  Toplumun aksak yönlerini de konu olarak işlemesi

C.  Koşma biçimiyle ve 8'li hece ölçüsüyle söylenmesi

D.Konusunun kahramanlık ve yiğitlik olması

E.  Nazım biriminin beşlik olması

4.   Kalktı göç eyledi avşar eüeri

Ağır ağır giden eller bizimdir

Arap atlar yakın eyler ırağı

Yüce dağdan aşan yollar bizimdir.

Yukarıdaki şiirin ahenk ögelerini belirleyiniz.

ÖLÇÜ: 11'Lİ HECE ÖLÇÜSÜ

"ler/lar bizimdir" redif   "l" yarım uyak

"l" sesiyle aliterasyon "a ve " sesleriyle asonans yapılmıştır.

5.   Halk şiirimizin güçlü soluklu bir şairidir. Kendini yedi yaşından itibaren saza, söze, şiire, türküye vererek dış dünyasının karanlığını gönül dünyası üe aydınlatmıştır. Gönül gözüyle yazdığı şiirlerinde birlik beraberlik, yurt sevgisi, gurbet, aynlık duygularını dile getirmiştir.

Bu parçada tanıtılan şair aşağıdakilerden hangisidir?

A. Yunus Emre                      B. Pir Sultan Abdal              C. Karacaoğlan

D. Âşık Veysel                      E. Dadaloğlu

(ÖYS-1981)

6.   Abdest alsan aldın demez

Namaz kiisan kiidın demez

Kadı gibi haram yemez

Şeytan bunun neresinde

Dertli

Yukarıdaki dörtlük konusuna göre aşağıdakilerden hangisidir?

A. Koçaklama       B. Güzelleme       C. Taşlama          D. Ağıt           E. Varsağı

Âşık Veysel'in "Dostlar Beni Hatırlasın" adlı eserinden şiirler okuyabilirsiniz.

Araştırma

1.     Kaygusuz Abdal ve yaşadığı dönem hakkında bilgi edininiz.

2.     Dinî-tasavvufi Türk edebiyatı ürûnleri hakkında araştırma yapınız.