Türkiye'nin Tektonik Haritası
Coğrafi Haritalar - Türkiye Haritaları
Türkiye Tektonik Haritası
TÜRKİYENİN GENEL TEKTONİK DURUMU İLE BAŞLICA DEPREM BÖLGELERİ ARASINDAKİ İLİŞKİLER
Yeryüzünde «Alpin sıradağlar» zümresine dahil bulunan Türkiyenin jeolojik
yapısı ve tektonik gelişmesi Arz tarihinin yeni devirlerinde, esas itibariyle Senozoik
esnasında vukua gelmiştir. 50 - 60 milyon senelik bir zamanı kapsayan bu devrede,
bilhassa İç Anadolu, Toroslar ve Güneydoğu Anadolu inkişaf etmiş; «Pontidler»
diye isimlendirilen kuzey ve kuzeybatı bölgelerinin gelişmesi ise, daha eski jeolojik
devirlerde, Paleozoik ve Mesozoik çağlarda başlamıştır.
Türkiyenin tektonik bünyesinde, yapı unsurları olarak, başlıca şu teşekkülleri
ayırabiliriz :
1. Metamorfik - kristalin masifler;
2. Kıvrımlı Paleozoik silsileler (Kaledonien ve Hersinien sıradağları);
3. Kıvrımlı Mesozoik ve Tersiyer sıradağlar (Alpin silsileler);
4. Büyük faylar ve bindirmeler;
5. Graben ve depresyon sahaları;
6. Aktif faylar ve başlıca deprem bölgeleri.
Şimdi sırayla bu yapı şekillerini kısaca gözden geçirelim :
1. Metamorfik - kristalin masifler
Anadolunun tektonik gelişmesinde önemli bir rol oynayan ve geniş sahalarda
tezahür eden metamorfik-kristalin masifler, memleketin bir nevi jeolojik «iskeletini
» teşkil ederler. Bunlar gnays, mikaşist, kuarsit ve mermer gibi farklı derecelerde
metamorfizmaya uğramış taş kitlelerinden ve bunlar içerisine nüfuz etmemiş
bazik ve asit bileşimli kristalin kayaçlardan meydana gelmiştir. Yapıları bakımından
masif» veya «kitlevi»dirler; tektonik deformasyonlara karşı rijit bir mukavemet
unsuru olarak mukabelede bulunurlar.
Türkiyede çok sayıda ve değişik büyüklükte mostra veren bu masiflerin
başlıcaları, batıdan doğuya doğru : Istranca, Armutlu, Bolu, Kazdağı, Uludağ, Menderesler,
Sultandağı, Kızılırmak, Anamur, İlgaz, Daday, Amasya - Tokat ve doğuda
Bitlis masifleridir.
Bu masiflerdeki metamorfik serilerin bir kısmı Paleozoik yaşlı olup, Kaledonien
veya Hersinien orojenezleri esnasında gelişmişlerdir: Kuzey Anadolu ve
Marmara çevresindeki masifler bu gruba girerler. Diğerleri ise Alt Mesozoik yaşlı
130 İhsan KETİN
olup, alpin orojenez devresinin ilk safhaları (Kimmericien ve kısmen Austrik) ile
ilgili olarak teşekkül etmişlerdir: Menderes, Kızılırmak, İlgaz ve Daday masifleri
gibi.
Sultandağları ile Anamur ve Bitlis masiflerinin teşekkül zamanları henüz kesin
olarak bilinmemekte ise de, çoğunlukla Paleozoik yaşlı oldukları kabul edilmektedir.
2. Kıvrımlı Paleozoik silsileler veya Kaledonien ve Hersinien sıradağları
Birinci Zamanda teşekkül etmiş olan kıvrımlı sıradağlara Kuzeybatı Anadoluda,
Marmara denizi etrafında, Ereğli-Zonguldak-Amasra bölgelerinde ve Ankara çevresinde,
rastlanmaktadır. Trias veya Lias ve bazı hallerde Alt Kretase tabakalarının
transgresif ve diskordan olarak örtmüş oldukları bu eski kıvrımlı dağların tipik
örneklerini İstanbul-Kocaeli Paleozoik masifinde, Çamdağı, Alaplı-Yığılca masiflerinde,
Ankara ve İzmir (Karaburun) Paleozoiğinde, Amanos dağları ve Anamur
masifinde müşahede etmekteyiz.
Güneydoğu Anadoluda, Mardin-Derik bölgesinde tezahür eden, kısmen Trias
ve kısmen Kretase tabakalariyle diskordan olarak örtülmüş bulunan Kambrien,
Ordovisien ve Silurien formasyonlarının teşkil ettikleri eski çekirdek masifi de kıvrımlı
Paleozoik silsileler arasına katabiliriz.
3. Kıvrımlı ve Mesozoik - Tersiyer yaşlı sıradağlar veya alpin silsileler
Türkiyedeki kıvrımlı dağların asıl büyük kısmını içerisine alan bu gruptaki
silsileler, Kuzeyde Karadeniz kıyı dağlarını (Pontidleri) ve güneyde Toroslarla güneydoğunun
münferit dağ kümelerini meydana getirirler. Bunların teşekkül zamanları
Jura sonunda, yeni Kimmericien safhasıyle başlar ve Pliosen sonuna kadar devam
eder; böylece Türkiyenin en genç dağları bu grup içerisinde yer alır; güneydoğu
bölgesindeki kenar kıvrımlarında olduğu gibi!
Anadoludaki alpin sıradağların mühim özelliklerinden birisi de bu dağların
yapısına peridotit, gabro ve serpantin gibi bazik ve ultrabazik kayaçların büyük
ölçüde iştirak etmiş olmalarıdır.
| < Önceki | Sonraki > |
|---|
Yazar aygunhoca Pazar, 25 Aralık 2011 21:24
Kurallara uyulmaması durumunda yazı ekleme
anındaki
IP BILGILERI, YASAL IŞLEMLER IÇIN,
ilgili mercilere iletilir