Yozgat
il ilçe ve Köylerimiz - iller ve Özellikleri
Yozgat Ili Bilgileri
Yozgat ili, Türkiye Cumhuriyeti'nin Iç Anadolu Bölgesinde yer alan bir ildir.
Ilçeler
Yozgat'a 14 ilçeden oluşmaktadır. Bunlardan birkaçı; Akdağmadeni, Aydıncık, Boğazlıyan, Çandır, Çayıralan, Çekerek, Kadışehri, Saraykent, Sarıkaya, Şefaatli, Sorgun, Yenifakılı, Yerköy ve Yozgat Merkez ilçedir.
Nüfus
Ilin nüfusu 2000 yılına kadar sürekli artmış, fakat bundan sonra düşüşe başlamıştır. 1960-2000 yılları arası ilin nüfusu %69,7 artmıştır. Bu dönemde yıllık nüfus artış hızı ortalama %1,7 olmuştur. Yozgat, 2007 yılı nüfus bilgilerine göre 732.127 kişidir. 384.674'ü erkek, 347.453'ü kadındır. Ilin %53,72'si erkek, %46,28'i kadındır.
Yozgat, 2008 yılı nüfus bilgilerine göre 732.127kişidir. 384.674'i erkek, 347.453'i kadındır. Ilin, %53,98'i erkek, %46,02'si kadındır.
Yıllara göre il nüfus verileri
2008 732.127
2007 711.964
2000 682.919
1997 614.259
1990 578.719
1985 545.301
1980 504.433
1975 500.371
1970 464.410
1965 437.883
1960 402.400
Ilin yaş ortalaması oldukça gençtir. Özellikle 10-14 ve 15-19 yaş grubunun nüfusa oranı yüksektir.[5]
Iklim
Yozgat ilinde yazlar sıcak ve kurak kışlar ise yağışlıdır. Yaz ile kış, gece ile gündüz arasında çok küçük ısı farkı vardır. Isı 23°C ile + 24,1°C arasında seyreder. Senenin 40 günü yağışlı geçer ve 20 günü 6 altındadır. Senelik yağış ortalaması 951 mm'dir.
Bitki örtüsü: Yozgat il topraklarının % 56'sı ekili-dikili alanlardan, % 28'i ormanlardan, % 15'i çayır ve mer'alardan ibarettir. Akdağlar, Bozok Yaylasının tepeleri ile Merkez ilçede 962 hektarlık bir bölge orman ve fundalıklarla kaplıdır.ayrıca şirin bir tatil beldemizdir.ülkemizde tatil cennetlerinde ilk 5e girmiştir
Coğrafi konum
Yozgat ili, Iç Anadolu Bölgesi'nin Orta Kızılırmak Bölümü'nde Bozok Platosu üzerinde yer almaktadır.
Ankara“Sivas karayolu ile Samsun-Kayseri-Mersin karayolları Yozgat'tan geçmektedir. Bu yollar, uluslararası taşımacılıkta önemli bir yere sahiptir. Ülkemizden ve Avrupa ülkelerinden Ortadoğu'ya yapılan ticaret, bu yolların önemini daha da artırmaktadır. Kuzeyde; Çorum, Amasya, Tokat, doğuda; Sivas, güneyde; Kayseri, Nevşehir, batıda; Kırşehir, Kırıkkale illeri ile komşudur.
Ilin doğusu ile batısı arasında yaklaşık 8 dakikalık bir fark vardır. Yozgat, alan bakımından Türkiye'nin 15. ilidir. Izdüşüm alanı 13597 km², gerçek alanı ise 14123 km²'dir. Il geneli fazla dağlık değildir.
Eğitim
Ilde, yüksek lisans düzeyinde eğitim veren Bozok Üniversitesi vardır. Bunun yanı sıra ilde Fen lisesi, Anadolu Öğretmen lisesi, Turizm Otelcilik Meslek lisesi ve Anadolu lisesi Eğitim seviyesi Türkiye ortalamasının altındadır.Bunun dışında Yozgat Lisesi Yozgat merkezinde olup Yozgat merkezinin ilk lisesidir.
Ekonomi
Tarım
Ilin ekonomisi büyük oranda tarıma dayalıdır. Yer şekilleri %98,8 oranında tarıma imkan vermektedir. Ilde, yarı kurak iklim şartlarından dolayı, kuru tarım yaygınlaşmış ve ürün çeşitleri azalmıştır. Ilde yoğun olarak, tahıllar ve baklagiller yetiştirilmektedir. Bunların yanı sıra sulu tarım alanlarında şekerpancarı, ayçiçeği, patates ve soğan türü ürünler yetiştirilmektedir. Sulanabilir alanlar sınırlı olduğu için, il tarımında sebze üretiminin önemi azdır. Iklimin sert oluşu ve depolama olanaklarının azlığından dolayı, meyve üretimi büyük boyutlarda değildir. Elma, armut, kayısı, vişne, üzüm, ayva, badem ve ceviz yetiştirilen başlıca meyvelerdir.
Hayvancılık
Il ekonomisinde tarımın yanı sıra hayvancılıkta önemli bir gelir kaynağıdır. Bozkırların geniş yer kaplaması küçükbaş hayvancılığın yaygınlaşmasına ortam hazırlamıştır. Hayvancılık genelde tarımsal faaliyetlerle bir arada yapılmakta olup, mera hayvancılığı biçimindedir. Son yıllarda hayvan soylarının ıslahı çalışmaları ve hayvansal ürünleri değerlendirmeye yönelik sanayi faaliyetleri ile hayvancılık alanında canlanma olmuş, modern işletmeler kurulmaya başlamıştır. Ilde, küçükbaş hayvanladan; akkaraman koyunu, kıl ve tiftik keçisi, büyükbaş havyanlardan sığır ve manda gibi cinsler beslenmektedir. Deri üretimi Yozgat'ın önemli gelir kaynaklarındandır. Son yıllarda kümes hayvancılığında da önemli gelişmeler kaydedilmiştir. Küçük ölçekli tavuk çiftliklerinde, modern yöntemlerle üretim yapılmakta olup, özellikle 1995 yılından itibaren yumurta üretiminde belirgin artışlar olmuştur.
Ormancılık
Il topraklarının %18,24'ünü kaplayan ormanlar Akdağmadeni, Aydıncık, Çandır, Çayıralan, Çekerek, Kadışehri ve Saraykent'te yoğunlaşmıştır. Boğazlıyan ve Yenifakılı ilçelerinde ise orman örtüsü neredeyse hiç yoktur. Ilde ormanları işletmek ve korumak üzere toplam üç işletme müdürlüğü mevcuttur.
* Yozgat Orman Işletme Müdürlüğü
o Görev alanları: Merkez, Aydıncık, Çekerek, Kadışehri, Şefaatli, Sorgun ve Yerköy.
* Akdağmadeni Orman Işletme Müdürlüğü
o Görev alanları: Akdağmadeni ve Saraykent
* Çayıralan Orman işletme Müdürlüğü
o Görev alanları: Boğazlıyan, Çandır, Çayıralan, Sarıkaya ve Yenifakılı ilçelerini kapsamaktadır.
Orman alanlarına bağlı olarak ormancılık yapılmaktadır.
Tarih
Yozgat ili Anadolu'nun en eski yerleşim merkezlerinden biridir. Alişar Höyüğünde 5000 sene önceye ait eserler bulunmuştur. Yozgat il toprakları Anadolu'da ilk siyasi birliği kuran veAnadolu'da tarih devrinin başlangıcı kabul edilen Hititlerin sınırları içinde ve en kalabalık yerleşme merkezlerinden biriydi. M.I. 1500-2000 yılları arasında kurulan Hitit Krallığının merkezi Hattuşaş, Yozgat il sınırları içindedir.
Sami Asurlular Kızılırmak'ı geçerek buraya kadar gelmişlerse de, bu bölgeye hakim olamamışlardır. Frikya ve Lidya krallıkları bu bölgeye devamlı hakim olamadılar.
M.I. 6. asırda Presler Anadolu'nun mühim kısmını ve bu bölgeyi istila ettiler. M.I. 4. asırda Makedonya Kralı Iskender, Pers Devletini yenerek Anadolu ve Iran'ı krallığına kattı. Iskender'in ölümü üzerine imparatorluk komutanları arasında taksim edilerek Anadolu, Asya Imparatorluğu (Selevkoslar Devleti)nin payına düştü. Az sonra bu bölge Kapadokya Krallığına geçerek Kayseri'den idare edilmiştir.
M.I. 1. asırda Roma Imparatorluğu bütün Anadolu gibi bu bölgeyi de kendi toprakları içine kattı. M.S. 395 senesinde Roma Imparatorluğu ikiye bölününce Anadolu Doğu Roma (Bizans)nın payına düştü.
Islam orduları ve Sasaniler zaman zaman Bizans'ın elindeki bu bölgeye akınlar yapmışlarsa da bu bölgeyi devamlı olarak ellerinde tutamadılar.
1071 Malazgirt Zaferinden sonra Anadolu fatihi ve Anadolu'da ilk Türk devletinin kurucusu Kutalmışoğlu Gazi Süleyman Şah başkumandanlığındaki Selçuklu Oğuz orduları, bütün Anadolu gibi Yozgat bölgesini de fethederek 1077'de kurulan Selçuklu Türk Devletine kattı. Bir ara Danişmendoğullarının nüfûzuna giren bu bölge, devamlı Konya'ya yani, Anadolu Selçuklu Türk Devletine bağlı kaldı. 1308'de Selçukoğulları Hanedanı düşünce, Anadolu gibi bu bölge de Ilhanlı Devletine bağlandı.
Ilhanlıların sonuncu Anadolu Genel Valisi Uygur Türklerinden Eratna Bey 1335'te Sivas'ta istiklalini ilan edince bu bölge Eretna Beyliğine geçti. Bu topraklar 1380'de Selçukoğullarından Melik Rükneddin'e intikal etti. 1398'de Kadı Burhaneddin öldürülünce Sultan Yıldırım Bayezid Han bu bölgeyi 1398'de Osmanlı Devletine kattı.
Timûr Han 1402-1403 senelerinde Yozgat'ı ele geçirdi. Timûr Han Anadolu'yu terk edince Çelebi Sultan Mehmed Han bu bölgeyi Osmanlı Devleti sınırlarına yeniden kattı. Bu tarihten itibaren Osmanlı Devleti yıkılıncaya kadar Yozgat bir Iç Anadolu şehri olarak Osmanlı idaresinde yaşadı.
Türkmen beylerinden Çapanoğlu Ahmed Paşa Yozgat'ı yeni baştan imar etti. Bu zat 1762-1813 arasında 51 yıl valilik yaptı. Bir ara Çorum, Kayseri, Ankara, Amasya, Çankırı, Niğde, Tarsus bu ailenin idaresine verildi. Sultan Ikinci Mahmûd Han zamanında idari değişiklikler olunca, Üçüncü Çapanoğlu Süleyman Beyin büyük oğlu Celaleddin Paşa vezir (mareşal) olarak devlet hizmetinde çalıştı. Diyarbakır, Halep, Maraş, Erzurum, Adana ve Kayseri valiliği yaptı ve 1846'da vefat etti. Çapan (Çapar) veya Cebbaroğullarından Ahmed Paşa ve oğulları Hacı Mustafa ile Süleyman Bey; Ömer Ağa ve Müderris Abdülcebbar ve Abdülfettah Efendiler bu aileden olup, devlete büyük hizmetleri oldu.
Osmanlı devrinde Bozok denilen ve aşağı yukarı bugünkü Yozgat topraklarını içine alan Sancak (vilayet), Sivas Beylerbeyliğinin (eyaletinin) 8 sancağından biriydi. Tanzimattan sonra ise Ankara vilayetinin (eyaletinin) beş sancağından biri oldu. Üç kazası vardı.
Cumhûriyet devrinde sancaklara (mutasarrıflıklara) vilayet (il) denilince Yozgat vilayet oldu.
Yozgat adının verilmesi
Ilin asıl adı "Bozok" olup, zamanla "Yozgat" olarak değiştirilmiştir. Oğuzların; "Bozok" koluna mensup Türkmenlerin bu bölgeye akınıyla birlikte, yöre "Bozok" ismiyle anılmıştır. 1800'lü yıllara doğru bu ismin yanı sıra "Yozgat" adı da telaffuz edilmiştir.
"Yozgat" adının menşei konusunda ise, değişik söylentiler ileri sürülmektedir. Bir rivayete göre, Yozgat Saray Köyü'nden (bugün itibariyle kasaba) itibaren aşağıdan yukarıya doğru kat kat yükselmektedir. Bu kat kat yükselişindin ve rakımının yüksekliğinden dolayı önceleri "Yüz kat" denmiş, zamanla bu isim söylene söylene "Yozgat" halini almıştır.
Diğer bir rivayete göre; Aşiret Reisi Ömer Cabbar(Çapanoğlu) Ağa'nın yüzü çopurdu. Bu yüzden kendisine Çopur veya Çapar Koca derlerdi. Söylentiye göre Cabbar Ağa, sürülerini bir yaz günü yaylakta otlatırken karşısına Hızır çıkıyor ve davar sahibi Cabbar Ağa'dan içmek için süt istiyor. Güler yüzlü Ömer Ağa hemen misafirine ikramda kusur etmeyerek, gönül hoşluğu ile sütü ikram eder. Hızır sütü içtikten sonra çok memnun kalır ve Cabbar Ağa'ya "Çobanoğlu, yozuna yoz katılsın, memleketinin adı Yoz-Kant olsun" diyor. Bu sözü söyleyerek kayboluyor. Temeli böyle olan Yoz-Kant söylene söylene Yozgat halini alıyor.
Ismin kaynağı hakkında her ne kadar tatmin edici bir bilgi yoksa da uzun yıllar bu bölgenin böyle anıldığı bilinmektedir.
2. Dönem Kütahya Mebusu Cemil Bey tarafından verilen bir takrir ile Yozgat ismi Bozok olarak değiştirilmiş, bilahare 23 Haziran 1927 tarihinde Bozok Mebusu Süleyman Sırrı Bey ve arkadaşlarının verdiği bir takrirle Bozok ismi tekrar Yozgat olarak değiştirilmiştir. Yozgat adı nasıl Bozok'tan dönüşmüştür, pek anlaşılabilir, bir bilimsellik taşımamaktadır.
Kültür, Turizm
Yozgat E 88 karayolu üzerinde bulunması ve özellikle Hattuşaş (Hitit Medeniyeti Başkenti)'ın yakın olması ve Hattuşaş ile Kapadokyayı birbirine bağlayan Atatürk yolunun il merkezinden geçmesi nedeniyle yabancıların uğrak yeridir. Bozok yaylası olarak da adlandırılan ve ilkçağlardan beri yerleşim yeri olan Yozgat, bozulmamış doğası,misafirperver sıcakkanlı insanları,çok güzel misafir anlayışları, sahip olduğu tabiat güzellikleri, mesire yerleri, yüksek ovaları, tarihi, kültürel, turistik değerleri ve kaplıcalarıyla gezilip görülmesi gereken en güzel illerimizden biridir.Türkiye'nin ilk Milli Parklarından olan çamlık Milli Parkı, Akdağ Ormanları, Şebekpınarı Mesire alanı, Kazankaya Vadisi, ve Gelingüllü barajı gibi yerler spor, dinlence ve piknik alanlarıdır.Ayrıca Çekerek ırmağının yanında bulunan Kızlar Kayası ve hemen yanında tamamlanmasına az kalmış [Çekerek] Süreyya bey Barajı bölgedeki mesire alanı ile çok güzel zaman geçirebilirsiniz.
Kültür
Düğün nişan ve acı günlerde Yozgat Halkının imece usulü birbirine yardım ettiği bütün halkın özel günlerde belirlenen alan veya yerlerde toplanılır.Güzel günler hep beraber kutlanır.Acı günlerde aynı şekilde hep beraber atlatılmaya çalışılır.Ayrıca şehir çok misafirperver ve muhafazakar yapısı olduğu bilinir.
Yemek Kültürü
Şehrin yöresel yemekleri; Tandır Kebabı, Testi kebabı, çiğdem pilavı, ayva basması, çörek, bazlama, katmer, cızlak, cıvık ekşili, erişte, çap çup, topak çorba, kaypak, helle çorbası, düğürcük çorbası, bulama çorbası, sakala sarkan çorba, haside, sütlü kabak, patlıcan turşusu, arabaşı ve tas kebabıdır. Parmak çörek, peksimet Yozgat'a mahsus özel bir ekmek türüdür.
Turizm
Antik Kentler
* Büyüknefes (Tavium - Tavion) Antik Kenti
* Çeşka Yeraltı Şehri
* Alişar Höyüğü
* Hattuşaş
* Kerkenes Harabeleri
Müzeler-Konaklar
* Nizamoğlu evi
* Karslıoğlu Konağı
* Koçerler konağı
* Yozgat Arkeoloji Müzesi
Milli parklar
Yozgat Çamlığı Milli Parkı
Yozgat'ın en tanınmış ormanı Yozgat Çamlığı'dır. Milli Park olup devlet tarafından korunmaktadır.
Endemik bitki türleri
Endemik bitki türü olarak, dünyada sadece Yozgat ve Kastamonuda Bulunan Ispir Meşesi ve Yozgat Adaçayı (Salvia Yosgadensis) bulunmaktadır.Ayrıca Yozgat milli parkı Çamlıktaki çamların sadece Çin ve Yozgatta olduğu söylenmektedir.[6]
Diğer yerler
* Süleyman Bey Camii
* Çapanoğlu Camii
* Saat Kulesi
* Şeyh Osman Nuri Bağdadi (k.s.) Hazretleri Türbesi
Ayrıca Sarıkaya ve Saraykent ilçesinde tarihi hamamlar mevcuttur.
Spor
Y.Yozgatspor-Akdağmadenispor-Sarıkaya Belediyespor-Boğazlıyan Pansu Şekerspor-Boğazlıyan Sağlıkspor-Çayıralanspor-Çandırspor-Çekerekspor-Lökspor-Saraykentspor-Sorgun Belediyespor-Şefaatli Belediyespor-Sekilispor-Büyükkışlaspor-Fakıbeylispor-Divanlıspor-Yerköy Belediyespor-Yozgat Şekerspor-Doğankentspor-Sarayspor-Kuşcuspor-Bişekspor-Bahadınspor Yozgatta bulunan spor kulüpleridir
Futbol
Yimpaş Yozgatspor 1959 yılında kurulmuştur ve 3. ligde varlığını sürdürmektedir. Renkleri kırmızı-siyahtır. Lakapları Anadolu Kaplanlarıdır.. Kulübün 66 Gençlik, Cadde ve Grup Çapanoğlu adında 3 taraftar grubu vardır.
Ayrıca Bakınız
Çankırı Ili Bilgileri Resimleri
Ilgaz Çankırı Haritası Bilgileri
Insuyu Mağrası Resimleri (Burdur)
Resim ve Fotoğraflarla Burdur Turu
| < Önceki | Sonraki > |
|---|
Pazar, 18 Aralık 2011 19:33 tarihinde güncellendi Yazar aygunhoca Pazartesi, 23 Ağustos 2010 00:05
Kurallara uyulmaması durumunda yazı ekleme
anındaki
IP BILGILERI, YASAL IŞLEMLER IÇIN,
ilgili mercilere iletilir