Kurtuluş Savaşında 1. TBMM Dönemi
TC inkılap Tarihi ve Atatürk - Tc inkılap Tarihi ve Atatürkçülük Konuları
Türkiye Büyük Millet Meclisi Dönemi
Türkiye Büyük Millet Meclisinin Kabul Ettiği Bazı Kanunlar
Birinci Türkiye Büyük Millet Meclisi, kuvvetler birliği ilkesinden hareketle, yasama, yürütme ve yargı gücünü Meclis'in elinde bulunduran meclis hükümeti sistemini benimsemişti.
24 Nisan 1920'de Mustafa Kemal Paşa, Mecliste yaptığı konuşğmasının sonunda hükümetin kurulmasına yönelik önergesini açıklamıştı. Kuvvetler birliği esasına dayalı olan bu önerge ile Mustafa Kemal Paşa, yürütme ve yasama yetkilerinin Meclis'in elinde toplanmasını ve Meclisten seçilmiş bir heyetin hükümet işlerini yürütğmesini, Meclis başkanının aynı zamanda, bu heyetinde başkanlığını üstlenmesini istiyordu.
Mustafa Kemal Paşa'nın önergesi doğrultusunda görüşmeler yapan Meclis, beş maddelik bir kanun teklifini ele almış ve 2 Mayıs 1920'de kabul etmiştir.
Bu kanun teklifinin kabul edilmesinden sonra Büyük Millet Meclisi 3ğ4 Mayıs 1920'de 11 kişiden oluşan ilk Heyetği Vekile†Meclis Reisi Mustafa Kemal Paşa'nın başkanlığında oluşturulmuştu. Buna göre ilk Heyetği Vekile şu isimlerden oluşmuştur:
Vekaletler Vekiller
Heyeti Vekile Başkanı Büyük Millet Meclisi Reisi Mustafa Kemal Paşa
Erkanıo Harbiyeği Umumiye Miralay (Albay) Ismet Bey (Inönü)
Sıhhiye ve Muavenetği Ictimaiye Dr. Adnan (Adıvar) Bey
Hariciye Bekir Sami (Kunduk) Bey
Müdafai Milliye Fevzi (Çakmak) Paşa
Iktisat Yusuf Kemal (Tengirşek) Bey
Dahiliye Cami (Baykut) Bey
Adliye Celalettin Arif Bey
Şer'iye ve Evkaf Mustafa Fehmi Efendi
Nafıa Ismail Fazıl (Cebesoy) Paşa
Maliye Hakkı Behiç (Bayiç) Bey
Maarif Dr. Rıza Nur Bey
Milli Mücadele yıllarında görev yapan Icra Vekilleri Heyetleri'nin (Bakanlar Kurulunun) göreve başlama ve bitiş tarihleri de şöyledir:
1. I.inci Icra Vekilleri Heyeti Reisi : Mustafa Kemal Paşa
Görev Yaptığı Yıllar : 3 Mayıs 1920ğ 24 Ocak 1921
2. II nci. Icra Vekilleri Heyeti Reisi : Fevzi (çakmak)Paşa
Görev Yaptığı Yıllar : 24 Ocak 1921-16 Mayıs 1921
3. III ncü Icra Vekilleri Heyeti Reisi : Fevzi (çakmak) Paşa
Görev Yaptığı Yıllar : 19 Mayıs 1921-10 Temmuz 1922
4. IV ncü Icra Vekilleri Heyeti Reisi : Hüseyin Rauf (Orbay) Bey
Görev Yaptığı Yıllar : 12 Temmuz 1922-14 Ekim 1923
Bu Hükümetler siyasi tarihimizde Meclis Hükümetleri olarak anılmakta olup, bundan sonraki Hükümetler (1.si Ismet Inönü Hükümetidir 29.10.1923-6.3.1924) Cumhuriyet Hükümetleri olarak anılmaktadır.
Birinci Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin ilk açıldığı günlerde kabul etmiş olduğu bazı önemli kanunlar vardı. Bunlardan birkaç önemli kanun hakkında bilgi verilmesi uygun olacaktır.
Hıyanet-i Vataniye Kanunu (29 Nisan 1920)
Bu kanun Büyük Millet Meclisi'nin açılmasından sonra ele alınan ilk kanun olmuştur. Kanun ülkede iç güvenliği sağlamak, milli gaye etrafında çerçevesinde birleşmek ve Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin otoritesini hakim kılmak, huzur ve asayişi sağlamak, asker firarilerinin önüne geçip düzenli orduyu kurmak için merkezi otoriteyi gerçekleştirmek gibi amaçları için düşünülmüştür. 25 Nisan 1920'de Mehmet Şükrü Bey tarafından Büyük Millet Meclisinin otoritesine bütün Osmanlı vatandaşlarının uyması için, Milli Meclis'in kararları aleyhinde bulunanlar veya uymayanlar ancak vatan haini olabilirler ve bu gibilerin de vatana ihanetle suçlandırılmaları gerekçesiyle bir kanun teklifi vermiş ve bu teklif 29 Mayıs 1920'de kabul edilmişti. Hıyanetği Vataniye Kanunu'nun önemli maddeleri şunlardır:
Madde 1. Yüce hilafet ve saltanat makamını ve Osmanlı ülkesini yabancı güçlerden kurtarmak ve saldırıları defetmek amacına yönelerek kurulmuş olan Büyük Millet Meclisi'nin meşruluğuna başkaldırma niyetinde olarak, söz, eylem ve yazı ile karşı koyanlar ve karışıklık çıkarmak isteyen kişiler vatan haini sayılırlar.
Madde 2. Doğrudan vatana ihanet edenler asılarak idam edilirler.
Madde 8. Bu kanun uyarınca mahkemelerce verilecek kararlar kesin olup, Büyük Millet Meclisi'nce onaylandıktan sonra, yerlerinde infaz edilir.
Nisab-ı Müzakere Kanunu (5 Eylül 1920)
Bu kanun Meclis'in toplantı şekilleri ve çalışma esaslarının belirlemek amacıyla çıkartılmıştır. Kanuna göre her sancağın Meclis'teki mevcut üye sayısı, Seçim Kanunu'nun belirlediği sayıdan aşağı düşmedikçe, boşalan üyelikler için seçim yapılamayacağını, Meclis görüşmelerine yılda mazeretsiz 2 ay aralıksız katılmayanların istifa etmiş sayılacaklarını, mebuslukla memuriyetin bağdaşmayacağını, ancak Heyetği Vekile üyelerinin ordu ve Kolordu Komutanlarıyla, diplomatların Meclisin onayıyla mebusluk görevlerini sürdürebilecekğlerini hükme bağlamıştır.
Kanunun 1. maddesi ise Büyük Millet Meclisi, Hilafet ve Saltanatın, Vatan ve Milletin kurtarılması ve milletin bağımsızlığının sağlanmasından ibaret olan gayesine ulaşıncaya kadar aşağıdaki şartlar çerçevesinde aralıksız toplanır†demekle Meclisin sürekli toplantı halinde olacağını ifade etmiştir.
Firariler Hakkında Kanun
Bu kanun Hıyanet-i Vataniye Kanunu'nun uygulanmasında görülen aksaklıklar nedeniyle kabul edilmesi zorunlu hale gelmiş bir kanundur. Önce bu kanunun uygulanması için olağan mahkemeler görevlendirilmişti. Bu mahkemeler tarafından asker kaçaklarına hapis cezası verilmesi sebebiyle, birçok kişi cephede savaşmak yerine, hapis yatmayı göze alarak firar ediyorlardı. Asker kaçaklarına yardım edenlere ise bir ceza verilemiyordu. Normal mahkemelerin verdiği kararlar ya çok uzun bir süre alıyor, ya da hafif cezalar şeklinde oluyordu. Bu da cezaların ibret verici ve caydırıcı olmasını önlüyordu.
Milli Müdafaa Vekili Fevzi Paşa, Mecliste yaptığı konuşmada olağanüstü ihtiyaca dayanarak, savaş zamanına ait olmak üzere Firariler Hakkında Kanunâ€un kabulünü istedi. Fevzi Paşa, asker kaçakları olaylarının çokluğunun, vatanın kurtuluşu ve bağımsızlığını tehlikeye düşürecek hale geldiğini belirtmiş, bunun önüne ancak sert tedbirlerle geçilebileceğini söyleyerek kanunun önemini belirtmeye çalışmıştı. Kanun Meclis'te yapılan görüşmeler sonunda 11 Eylül 1920'de kabul edildi. Firariler Hakkında Kanunun önemli maddeleri şöyledir:
Madde 1. Muvazzaf ve gönüllü olarak askerlik hizmetine katılıp ta firar edenler ve her ne surette olursa olsun firara sebebiyet verenler ve firarilerin yakalanmasında ve sevkinde kayıtsızlık gösterenler ve firarileri saklayan ve giydirenler hakkında mülki ve askeri kanunlar, hükümler ve gerektiğinde diğer benzer cezalarla ilgili kararları hüküm ve tenfiz etmek üzere Büyük Millet Meclisi üyelerinden oluşan Istiklal Mahkemeleri oluşturulmuştur.
Madde 2. Bu mahkemelerin üye sayısı üç olup Büyük Millet Meclisi'nin oy çokluğu ile seçilirler ve içlerinden birisi kendileri tarafından Reis addolunur.
Madde 3. Işbu mahkemelerin sayısını ve mıntıkalarını Bakanlar Kurulunun teklifi üzerine Büyük Millet Meclisi tayin eder.
Madde 4. Istiklal Mahkemeleri'nin kararları kesin olup, yerine getirilmesinde devletin bütün silahlı ve silahsız kuvvetleri memurdur.
Istiklal Mahkemeleri
Türkiye Büyük Millet Meclisinin 29 Nisan 1920'de kabul ettiği Hıyanetği Vataniye Kanunu ile 11 Eylül 1920'de kabul ettiği Firariler Hakkındaki Kanun ve 18 Eylül 1920'de kabul edilen Muhtelif menatıkta (mıntıkalarda) Istiklal Mahkemeleri teşkili hakkındaki†45 no'lu karar, Istiklal Mahkemeleri'nin kurulmasının hukuki dayanakları olmuşlardır.
Milli Mücadele'nin kazanılmasında iç güvenliğin sağlanması, Meclis otoritesinin kurulması ve asker kaçaklarının önünün alınğmasında bu mahkemelerin çalışmasının ve kararlarının büyük rolü vardır.
Istiklal Mahkemelerinin verecekleri kararlar, idam dahil, kesin olup, derhal uygulanırdı. Karar verilirken mahkeme üyelerinin vicdani kanaatleri yeterliydi. Kararlara itiraz ve temyiz hakkı yoktu. Istiklal Mahkemelerinin kararlarını bütün asker ve sivil memurlar uygulamak zorundaydılar.
Mahkeme üyelerinin Meclis'ten seçilmesi, bölgelerinin meclis tarafından belirlenmesi ve kanunu yürütme yetkisi doğrudan doğruya Meclis'e aitti. Böylece Meclis, Istiklal Mahkemeleri vasıtasıyla olağanüstü yargı gücüne de sahip oldu Böylece yasama, yürütme ve yargı güçleri Meclis'te toplandı ve bu Meclis Kuvvetler Birliği esasına dayanan bir yapı gösterdi.
Istiklal Mahkemeleri iki dönem olarak ele alınabilir. Bunlar 1920-1923 yılları arasında faaliyette bulunmuş olan I. Dönem Istiklal Mahkemeleri ve 1923-1927 yılları arasında faaliyet göstermiş olan II. Dönem Istiklal mahkemeleridir.
I . Dönem Istiklal Mahkemeleri (1920-1923)
Eskişehir, Kastamonu, Ankara, Konya, Isparta, Pozantı, Sivas, Trabzon, Diyarbekir ve Elaziz Istiklal Mahkemeli'dir.
II. Dönem Istiklal Mahkemeleri (1923-1927)
Bu dönemde üç Istiklal Mahkemesi kurulmuştur. Bunlar; Istanğbul Basını'nın yargılanması amacıyla Istanbul'a gönderilen Istiklal Mahkemesi, Şeyh Sait Isyanı münasebetiyle kurulan Ankara Istiklal Mahkemesi ile Isyan Bölgesi Istiklal Mahkemeleridir.
Istiklal Mahkemeleri ilk başta vatana ihanet edenlerin ve asker firarilerinin yargılandığı mahkemelerdi, ancak bilahare mahkemelerin görev alanları ve suç türleri genişlemiştir. Bu mahkemelerde ele alınan bazı suç örnekleri şöyledir:
Ahzu gasp ( gasp suçunu işlemek), Asilere dehalet (katılmak), Askeri eşyayı satmak, Asker ailesini dağa kaldırmak, Şüpheli şahıs olmak ve casusluk yapmak, Düşmana iltihak (katılmak) ve amaline (emellerine) hizmet, Emniyeti su'i istimal, Askeri eşyayı çalmak, saklamak ve satmak, Firar, Firara yataklık ve sebebiyet vermek, Isyan etmek ve isyana katılmak, Vatana ihanet, Adam öldürmek, Rüşvet almak, Şekavet (Eşkiyalık) yapmak, Düşmana hizmet etmek, Hırsızlık, Kadın kaçırmak, Fuhuşa katılmak†gibi.
Isimleri aynı olmakla birlikte Milli Mücadele içinde çalışan Istiklal Mahkemeleri ile Cumhuriyetin ilk yıllarında çalışanlar arasında nitelik, gerekçe ve amaç yönünden büyük fark vardır. Cumhuriyetin ilk yıllarında (1923-1927) çalışan mahkemeler; Türk Inkılabının gerçekleşmesi ve kökleşmesi için, rejim karşıtları ile inkılaplara karşı olanların, isyancıların, bazı basın mensuplarının ve Ittihatçılarla suikastçıların yargılandığı birer rejim mahkemesi†hüviyetindedir.
Bu mahkemeler, 1927 yılından sonra kaldırılmamakla birlikte faaliyet göstermemişlerdi. Mahkemelerin kesin olarak kaldırılması 1949'da olmuştur.
Ayrıca Bakınız
8. Sınıf Tc Inkılap Tarihi ve Atatürkçülük Dersi Kitabı Özet Notlar
Osmanlı imparatorluğu Haritaları
Tc inkılap Tarihi ve Atatürkçülük Konuları
Kurtuluş Savaşı Genel Hatlarıyla Özet
Tc inkılap Tarihi veAtatürk'ün Kronolojik Hayatı Atatürkçülük Sorular
Kpss Tc inkılap Tarihi ve Atatürkçülük
| < Önceki | Sonraki > |
|---|
Pazar, 04 Aralık 2011 23:15 tarihinde güncellendi Yazar aygunhoca Cuma, 16 Temmuz 2010 23:13
Kurallara uyulmaması durumunda yazı ekleme
anındaki
IP BILGILERI, YASAL IŞLEMLER IÇIN,
ilgili mercilere iletilir